[Vietnam Biz – Kỳ 21] Doanh nghiệp đã sẵn sàng ứng phó với thuế tối thiểu toàn cầu chưa? Những điểm cần lưu ý và giải pháp đối với thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam (Phần 2)

2. Những cạm bẫy về Thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam mà các doanh nghiệp đầu tư phải đối mặt

Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản khi triển khai hoạt động kinh doanh tại Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức ngoài dự kiến liên quan đến Thuế thu nhập doanh nghiệp (CIT). Đặc biệt trong bối cảnh việc tuân thủ thuế toàn cầu đang được thúc đẩy, các cạm bẫy đa diện đang tồn tại, bao gồm sự phức tạp hóa của các chính sách ưu đãi thuế, sự gia tăng nghĩa vụ kê khai thuế, việc quản lý thuế trên toàn bộ tập đoàn, và cả rủi ro gia tăng chi phí do sửa đổi luật thuế.

Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hoặc xây dựng hệ thống quản lý từ trước, những điều này có thể dẫn đến các chi phí phát sinh và gánh nặng thủ tục hành chính không đáng có, làm tổn hại đến lợi thế của việc mở rộng đầu tư. Dưới đây là phần tổng hợp 4 thách thức điển hình để đi sâu vào thực tế cụ thể của từng vấn đề.

• Điều kiện áp dụng ưu đãi thuế phức tạp

• Gia tăng nghĩa vụ kê khai và báo cáo thuế

• Cần phải quản lý thuế trên toàn bộ tập đoàn

• Rủi ro phát sinh thêm gánh nặng do sửa đổi luật thuế

2.1. Điều kiện áp dụng ưu đãi thuế phức tạp

Tại Việt Nam, các chính sách ưu đãi thuế được quy định khác nhau theo từng khu vực và ngành nghề, khiến doanh nghiệp dễ có cảm giác “thuế suất thấp sẽ có lợi” trong giai đoạn đầu mới tiến vào thị trường. Tuy nhiên, để được hưởng các ưu đãi này, doanh nghiệp cần phải đáp ứng các điều kiện phức tạp như quy mô kinh doanh, loại hình ngành nghề, số vốn đầu tư, số lượng lao động, v.v.

Thêm vào đó, với việc áp dụng thuế toàn cầu, trong trường hợp các doanh nghiệp đa quốc gia có thuế suất thực tế sau khi áp dụng ưu đãi thấp hơn 15%, họ có thể trở thành đối tượng bị đánh thuế bổ sung. Nếu tiến hành đầu tư mà không nắm bắt chính xác các điều kiện này, rủi ro không thể tận dụng tối đa các lợi ích về thuế như kỳ vọng là rất cao.

2.2. Gia tăng nghĩa vụ kê khai và báo cáo thuế

Do việc áp dụng thuế toàn cầu, các pháp nhân tại Việt Nam cũng phát sinh thêm các nghĩa vụ kê khai và báo cáo thuế mới. Ví dụ, doanh nghiệp cần phải nắm bắt tình hình doanh thu của toàn bộ tập đoàn, và trong trường hợp đáp ứng các điều kiện nhất định, họ sẽ phải nộp bổ sung hoặc công khai thông tin chi tiết.

Ngay cả những doanh nghiệp từ trước đến nay vốn phụ thuộc vào các chính sách ưu đãi thuế theo từng khu vực, thì từ nay về sau, việc hoàn thiện hệ thống quản lý dữ liệu kịp thời và kê khai thuế hợp nhất toàn tập đoàn là điều không thể thiếu. Cấp độ vận hành thực tế tại doanh nghiệp cũng cần nhận thức được rằng các thủ tục hành chính đang trở nên phiền hà hơn và gánh nặng ứng phó tuân thủ (compliance) đang ngày một tăng lên.

2.3. Cần phải quản lý thuế trên toàn bộ tập đoàn

Trước đây, ngay cả khi việc ứng phó với thuế được thực hiện riêng rẽ theo từng pháp nhân sở tại, thì trong thời đại thuế toàn cầu, việc quản lý trên toàn bộ tập đoàn bao gồm cả công ty mẹ và các chi nhánh ở quốc gia khác là điều bắt buộc. Ví dụ, nếu doanh thu của tập đoàn vượt quá một quy mô nhất định (trên 750 triệu Euro), doanh nghiệp sẽ phải kê khai và nộp bổ sung dựa trên tổng doanh thu và tình hình nộp thuế của toàn tập đoàn, chứ không chỉ riêng pháp nhân tại Việt Nam.

Ngoài ra, do chính sách giá chuyển nhượng và tính minh bạch trong các giao dịch nội bộ tập đoàn cũng được coi trọng, việc liên kết với công ty mẹ tại Nhật Bản và tái cấu trúc chiến lược thuế của toàn doanh nghiệp sẽ trở thành những chủ đề quan trọng.

2.4. Rủi ro phát sinh thêm gánh nặng do sửa đổi luật thuế

Tại Việt Nam, sau khi áp dụng thuế toàn cầu, việc sửa đổi luật thuế và xem xét lại các chế độ ưu đãi được dự báo là sẽ tiếp tục diễn ra trong tương lai. Ví dụ, đối với các doanh nghiệp hiện không thụ hưởng ưu đãi thì sẽ không chịu ảnh hưởng lớn do thuế suất thu nhập doanh nghiệp tiêu chuẩn hiện tại là 20%, nhưng đối với các doanh nghiệp đang sử dụng các ưu đãi thuế, chi phí sẽ rất dễ gia tăng do phải nộp thuế bổ sung hoặc do sự thay đổi của hệ thống luật.

Hơn nữa, chính phủ sở tại cũng đang có những động thái xem xét các biện pháp ưu đãi hoặc chính sách hỗ trợ mới, do đó doanh nghiệp cần chú ý đến sự thay đổi không chỉ của hệ thống thuế mà còn của toàn bộ môi trường kinh doanh.