[Vietnam Biz – Kỳ 20] Doanh nghiệp đã sẵn sàng ứng phó với thuế tối thiểu toàn cầu chưa? Những điểm cần lưu ý và giải pháp đối với thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam (Phần 1)

Trong bối cảnh việc áp dụng “Thuế tối thiểu toàn cầu” (Global Tax) đang được đẩy mạnh trên phạm vi quốc tế, việc tuân thủ thuế thu nhập doanh nghiệp của các doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam ngày càng trở nên phức tạp hơn. Doanh nghiệp có đang phải đối mặt với những rủi ro tiềm ẩn liên quan đến các chính sách ưu đãi thuế tại địa phương, nghĩa vụ báo cáo hay công tác quản lý thuế trên toàn tập đoàn hay không?

Trên thực tế, có rất nhiều ý kiến cho rằng doanh nghiệp chưa theo kịp các thay đổi mới nhất của chính sách thuế hoặc gặp khó khăn trong quá trình phối hợp với các công ty kế toán địa phương, từ đó dẫn đến lo ngại về các sai sót trong kê khai thuế. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích những rủi ro thường bị bỏ sót khi thực hiện các biện pháp ứng phó với Thuế Tối thiểu Toàn cầu đối với thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam, đồng thời giới thiệu các giải pháp cần triển khai ngay thông qua những ví dụ thực tế cụ thể.

Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn về hệ thống pháp luật và thực tiễn vận hành tại Việt Nam, hoặc đang tìm kiếm các thông tin và kinh nghiệm thực tiễn để tránh những sai lầm không đáng có, đừng bỏ lỡ bài viết này.

Đối tượng nên đọc bài viết này

• ・Những người phụ trách doanh nghiệp đang trong quá trình xem xét hoặc chuẩn bị đầu tư vào Việt Nam và còn nhiều băn khoăn về thuế thu nhập doanh nghiệp cũng như các yêu cầu liên quan đến Thuế Tối thiểu Toàn cầu
• ・Các nhà quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp đã có cơ sở hoạt động tại Việt Nam nhưng muốn rà soát lại các rủi ro thuế và đánh giá mức độ sẵn sàng trước những thay đổi của chính sách mới

Sau khi đọc bài viết này, bạn sẽ…

• ・Nắm bắt được những xu hướng mới nhất liên quan đến thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam trong bối cảnh áp dụng Thuế Tối thiểu Toàn cầu, cũng như các điểm quan trọng cần lưu ý trong thực tiễn vận hành
• ・Có thể áp dụng ngay các phương pháp tận dụng hiệu quả sự hỗ trợ từ các đơn vị tư vấn có mặt tại địa phương và có khả năng hỗ trợ bằng tiếng Nhật, cùng với các biện pháp cụ thể để phòng tránh rủi ro thuế

1. Thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam – Doanh nghiệp đã sẵn sàng cho Thuế tối thiểu toàn cầu chưa?

Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản đang cân nhắc đầu tư vào Việt Nam hoặc đã thành lập công ty con tại đây, việc ứng phó với Thuế Tối thiểu Toàn cầu hiện nay đã trở thành một chủ đề không thể bỏ qua. Kể từ năm 2024, với việc áp dụng mức “thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp hiệu dụng tối thiểu 15%”, các chiến lược đầu tư vốn chỉ dựa trên các chính sách ưu đãi thuế truyền thống đang tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn trước.

Trong chương này, trước tiên chúng ta sẽ tìm hiểu cấu trúc cơ bản của Thuế Tối thiểu Toàn cầu, sau đó xem xét tình hình triển khai tại Việt Nam và những tác động đối với doanh nghiệp Nhật Bản. Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra những vấn đề thực tiễn mà doanh nghiệp cần rà soát ngay từ bây giờ. Trước hết, hãy cùng nhìn lại bức tranh tổng thể của vấn đề.

• ・Cơ chế cơ bản của Thuế Tối thiểu Toàn cầu
• ・Tình hình áp dụng tại Việt Nam và tác động đối với doanh nghiệp Nhật Bản
• ・Những điểm doanh nghiệp cần xem xét lại ngay lập tức.

1.1. Cơ chế cơ bản của Thuế Tối thiểu Toàn cầu

Thuế Tối thiểu Toàn cầu là tên gọi chung của các quy tắc đánh thuế được nhiều quốc gia cùng áp dụng nhằm hạn chế tình trạng chênh lệch gánh nặng thuế giữa các doanh nghiệp đa quốc gia cũng như ngăn chặn việc chuyển lợi nhuận sang các thiên đường thuế. Nội dung được quan tâm nhiều nhất là việc thống nhất mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu trên phạm vi toàn cầu. Trong khuôn khổ sáng kiến BEPS 2.0 do OECD chủ trì và đạt được đồng thuận vào năm 2021, mức thuế suất tối thiểu 15% được xem là nội dung cốt lõi.

Theo cơ chế này, không chỉ các tập đoàn công nghệ khổng lồ mà cả các doanh nghiệp sản xuất cũng phải đảm bảo nộp một mức thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu nhất định tại bất kỳ quốc gia nào mà họ hoạt động. Ngoài ra, chính sách còn bao gồm các biện pháp đánh thuế đối với nền kinh tế số và cơ chế phối hợp đánh thuế đối với nhóm người có thu nhập rất cao, với mục tiêu nâng cao tính công bằng trong hệ thống thuế quốc tế và củng cố nguồn thu ngân sách của các quốc gia.

Điều đó đồng nghĩa với việc các biện pháp tiết kiệm thuế chỉ dựa vào các ưu đãi thuế tại địa phương như trước đây sẽ ngày càng khó phát huy hiệu quả. Doanh nghiệp cần xem xét lại chiến lược thuế và hệ thống quản trị thuế trên phạm vi toàn tập đoàn.

1.2. Tình hình triển khai tại Việt Nam và tác động đối với doanh nghiệp Nhật Bản

Tại Việt Nam, từ tháng 1 năm 2024, cơ chế Thuế Tối thiểu Toàn cầu với mức thuế suất hiệu dụng tối thiểu 15% đã chính thức được áp dụng. Đối tượng áp dụng là các công ty con tại Việt Nam thuộc các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất vượt quá 750 triệu euro.

Trước đây, nếu đáp ứng các điều kiện nhất định liên quan đến địa bàn đầu tư, lĩnh vực hoạt động hoặc quy mô vốn đầu tư, doanh nghiệp có thể được hưởng các ưu đãi giúp mức thuế suất thực tế thấp hơn 15%. Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đã tích cực tận dụng các chính sách này. Tuy nhiên, dưới cơ chế mới, lợi ích từ các ưu đãi thuế đã giảm đáng kể và trong một số trường hợp doanh nghiệp còn có thể phát sinh nghĩa vụ nộp thêm thuế thông qua cơ chế thuế bổ sung (Top-up Tax).

Sự thay đổi này khiến các ưu đãi thuế không còn là yếu tố hấp dẫn đầu tư mạnh mẽ như trước, buộc doanh nghiệp phải xem xét lại các quyết định đầu tư cũng như chiến lược bố trí cơ sở hoạt động. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn phải đối mặt với việc gia tăng khối lượng công việc quản lý thuế như xác định quy mô doanh thu hợp nhất của toàn tập đoàn hay thực hiện các nghĩa vụ kê khai, báo cáo mới.

Không chỉ tập trung vào chính sách thuế, các doanh nghiệp cũng cần chú ý hơn đến các yếu tố khuyến khích đầu tư khác mà Việt Nam đang thúc đẩy như phát triển cơ sở hạ tầng hoặc các chương trình hỗ trợ tài chính, trợ cấp.

1.3. Những điểm doanh nghiệp cần rà soát ngay

Đối với các doanh nghiệp có công ty con tại Việt Nam, việc đầu tiên cần thực hiện để ứng phó với Thuế Tối thiểu Toàn cầu là xác định quy mô doanh thu hợp nhất của toàn tập đoàn và kiểm tra xem công ty con tại Việt Nam có thuộc phạm vi áp dụng của chính sách mới hay không. Sau đó, doanh nghiệp cần đánh giá lại liệu các ưu đãi thuế hiện đang được hưởng có còn mang lại hiệu quả thực chất trong tương lai hay không, đồng thời xem xét nguy cơ phát sinh nghĩa vụ nộp thuế bổ sung.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần tăng cường hệ thống tuân thủ thuế, nhanh chóng rà soát lại các nghĩa vụ báo cáo ở cấp độ hợp nhất tập đoàn cũng như các chính sách về giá chuyển nhượng. Song song với đó, việc thường xuyên cập nhật thông tin về các chính sách hỗ trợ đầu tư mới hoặc các dự án phát triển cơ sở hạ tầng mà Chính phủ Việt Nam đang xem xét cũng là điều cần thiết. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp nên tái xây dựng chiến lược đầu tư và vận hành không chỉ dựa trên yếu tố thuế mà còn tính đến các yếu tố hỗ trợ khác.

Trong bối cảnh rủi ro thuế và khối lượng công việc thực tiễn ngày càng gia tăng, việc củng cố đội ngũ tại chỗ cũng như tăng cường hệ thống hỗ trợ bằng tiếng Nhật có lẽ sẽ trở thành một yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động tại Việt Nam.