[Vietnam Biz – Kỳ 22] Doanh nghiệp đã sẵn sàng ứng phó với thuế tối thiểu toàn cầu chưa? Những điểm cần lưu ý và giải pháp đối với thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam (Phần 3)

3. Tại sao hệ thống thuế của Việt Nam lại ngày càng trở nên phức tạp?

Sự phức tạp xung quanh hệ thống thuế của Việt Nam bắt nguồn từ mạng lưới các chính sách ưu đãi thuế khác nhau được thiết kế riêng cho từng khoản đầu tư và ngành nghề, kết hợp với áp lực phải thích ứng với các cải cách thuế quốc tế. Gần đây, việc áp dụng Thuế tối thiểu toàn cầu đã đưa vào các quy tắc hoàn toàn mới, buộc các doanh nghiệp phải hết sức lưu ý đến các quy định chi tiết theo từng khu vực và ngành nghề cụ thể.

Để hiểu rõ hơn về bối cảnh đang thay đổi này, chúng ta hãy cùng lần lượt kiểm tra các nguyên nhân chính dẫn đến sự bối rối này theo thứ tự:

   Sự tồn tại của các chương trình ưu đãi đa dạng

   Việc tích cực thích ứng với các cải cách thuế quốc tế

   Có nhiều quy định khác nhau tùy theo từng khu vực và ngành nghề

Chúng ta hãy cùng đi sâu phân tích từng yếu tố chính này.

3.1. Sự tồn tại của các chương trình ưu đãi đa dạng

Việt Nam cung cấp một loạt các ưu đãi thuế—chẳng hạn như giảm thuế suất và miễn thuế trong một khoảng thời gian nhất định—tùy thuộc vào các tiêu chí như vốn sở hữu nước ngoài, ngành nghề cụ thể và tổng vốn đầu tư. Ví dụ, các khoản đầu tư vào ngành sản xuất, lĩnh vực công nghệ cao hoặc các địa bàn kinh tế – xã hội đặc biệt thường được hưởng mức thuế suất thấp hơn đáng kể so với thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, các điều kiện để được hưởng ưu đãi này rất chi tiết, đồng thời các quy định cũng thường xuyên được rà soát và sửa đổi hàng năm. Vì tiêu chí đủ điều kiện ở mỗi công ty là khác nhau, các doanh nghiệp phải liên tục xác minh và đánh giá chính xác tình trạng của mình. Hệ quả là, bộ phận thuế của doanh nghiệp phải đối mặt với các quy trình ra quyết định vô cùng phức tạp và khối lượng công việc hành chính ngày càng tăng.

3.2. Việc tích cực thích ứng với các cải cách thuế quốc tế

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã và đang chủ động điều chỉnh khuôn khổ pháp lý của mình để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, đáng chú ý nhất là thông qua việc áp dụng các cải cách thuế toàn cầu. Bắt đầu từ năm 2024, quốc gia này đã triển khai quy định Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT), quy định mức thuế suất thực tế tối thiểu là 15% đối với các tập đoàn đa quốc gia (MNE) có doanh thu vượt quá một ngưỡng nhất định.

Do đó, ngay cả khi một công ty đủ điều kiện hưởng các ưu đãi thuế địa phương truyền thống, toàn bộ tập đoàn đa quốc gia vẫn có thể phải đối mặt với nghĩa vụ nộp thuế bổ sung. Điều này mở rộng phạm vi tuân thủ và báo cáo thuế, đòi hỏi các doanh nghiệp phải giám sát chặt chẽ cơ cấu doanh thu toàn cầu và xu hướng thuế xuyên biên giới—khiến việc quản lý thuế doanh nghiệp trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

3.3. Có nhiều quy định khác nhau tùy theo từng khu vực và ngành nghề

Hệ thống luật thuế Việt Nam bị phân mảnh mạnh mẽ theo địa lý và lĩnh vực. Các ưu đãi và quy định thuế độc lập được thiết kế riêng cho từng ngành nghề cụ thể cũng như các Khu kinh tế (EZ), Khu công nghiệp (IP) như nông nghiệp hay công nghệ thông tin (IT). Việc các công ty trong cùng một ngành phải đối mặt với mức thuế suất và nghĩa vụ kê khai hoàn toàn khác nhau chỉ dựa trên nơi họ đặt trụ sở hoạt động là điều rất phổ biến.

Thêm vào đó, chính quyền các địa phương thường duy trì các thủ tục hành chính và tiêu chuẩn thanh tra khác nhau. Cùng với các đợt cập nhật quy định định kỳ, sự khác biệt giữa các địa phương này đòi hỏi doanh nghiệp phải liên tục thu thập thông tin và đưa ra phán đoán ngay tại thực địa. Để định hướng thành công, các công ty phải thiết lập sự phối hợp chặt chẽ giữa trụ sở chính toàn cầu và các thực thể tại Việt Nam nhằm liên tục giám sát các quy định và củng cố cấu trúc tuân thủ.